«ЧУЛУУ ДЬОНУ ҮЙЭТИТИИ» БЫРАЙЫАК ЧЭРЧИТИНЭН

«ЧУЛУУ ДЬОНУ ҮЙЭТИТИИ» БЫРАЙЫАК ЧЭРЧИТИНЭН
НӨӨРҮКТЭЭЙИ-МАЙА-ХОДОРО ХАЙЫСХАНАН ЭКСКУРСИЯ

Оскуолаҕа хайа баҕарар учуутал үлэтигэр, бастакы кылаастан саҕалаан, саамай сүрүн сыалынан оҕоҕо патриотизмы иитии турар. Бу сүҥкэн сыал биир соругунан олорор сири-уоту билии, дьонун-сэргэтин олоҕун, историятын үөрэтии, үйэтитии буолар. Онтон соругу толорорго учууталга дойду туһунан хасыһыы, үөрэтии, билии, ол билиини оҕолорго тиэрдэр араас бырайыактары, тэрээһиннэри толкуйдааһын, бэлэмнээһин, олоххо киллэрии онтон да атын араас хабааннаах ирдэбиллэр бааллар. Начаалынай кылаас оҕотугар бу соругу толорорго “Чулуу дьону үйэтитии” диэн бырайыагынан үлэлээтибит.

Кэнники кэмҥэ Саха сириттэн саҕалаан Арассыыйаҕа тиийэ билигин улуустар, нэһилиэктэр хас биирдии сылы анал тиэмэлээх ыытар буоллубут. Ол курдук 2020 сыл “Год памяти и Славы» диэн ааттаах Улуу Кыайыы 75 сылыгар анаммыта. Онон сэрии, Улуу Кыайыы историятыгар күннэтэ бииртэн биир араас тэрээһиннэри ыытарбыт тэҥэ, атын дьон үлэтин-хамнаһын көрөн, уопутун, сонун сүүрээннэри булабыт. Биир оннук бэлиэ тэрээһининэн биһиги нэһилиэкпитигэр 2020 сыллаахха “Үлэ Албан Аат” уордьан толору кавалера, Мэҥэ Хаҥалас оройуонун бочуоттаах олохтооҕо АНДРЕЙ ДМИТРИЕВИЧ ДМИТРИЕВ төрөөбүтэ 75 сылыгар аналлаах “Үлэ киһитинэн киэн туттабыт” диэн биэчэри ааттыыбын. Тэрээһиҥҥэ “Герои Труда Якутии“ сиэрийэҕэ тахсыбыт “Андрей Дмитриевич Дмитриев” кинигэ сүнньүнэн кэпсэтии буолбута. Өтөрүнэн буолбатах, дьикти энергетикалаах көрсүһүүнү биһиги нэһилиэкпит бибилэтиэкэтигэр Софья Гаврильевна иилээн-саҕалаан ыыппыта. Андрей Дмитриевич Павловскайга олоҕун биир кэрдиис кэмигэр Ленин аатынан сопхуос босхоломмут сэкиритээринэн үлэлээбит буолан биһиги маннык дьолго тиксибиппит. Аҥаардас кинигэ бэйэтэ “грамотнайа”, ыытааччы ымпыктаан-чымпыктаан бэлэмнээбит сэһэнэ тута истээччилэр куттарын тутан, хас биирдии тыл этээччи ыалдьыт иһирэх ахтыылара бииртэн биир Андрей Дмитриевиһи араас өттүттэн арыйан испиттэрэ. Онно сөхпүтүм, ама бу барыта биир киһи туһунан дуо диэн; Ходоро сирэ-уота быттыгар-хонноҕор саһыаран, чулуу да дьону иитиэхтээн таһаарбыт эбит диэн; дьоно-сэргэтэ дойдуларын, дьоннорун дуорааннаахтык ааттата сылдьар холобурдарын ааптар хайдах маннык ситимнээхтик биир кинигэҕэ сааһылаабыта буолуой диэн... Онон бу биэчэр араас идеяны сахпыта. Кыра кыралаан оҕолорго билиһиннэрэн барбытым.

Онтон 2023 сыл – Үлэ сылынан биллэриллибитэ. Онон үөрэтэр 3-с кылааһым оҕолоругар, Андрей Дмитриевич төрөөбүт күнүгэр, “Үлэ – дьол доҕуһуола” диэн Софья Гаврильевна кыттыылаах кылаас чааһа ыыппыппыт. Оҕолорго умнуллубат биир чаҕылхай түгэммит этэ.

Онтон быйыл төрөөбүтэ 80 сылын экскурсиянан үйэтиттибит. Андрей Дмитриевич төрөөбүт сиригэр-уотугар тиийэн, оҕуһунан от-мас тиэйбит Синньигэс алааһын сыырын түстүбүт, таҕыстыбыт. Аркадий Николаевич Дмитриев салайар хаһаайыстыбатын, саха сүөһүлэрин, быыкаа тамыйаҕын көрдүбүт, имэрийэн, таптаан дьоллоннубут. Ходоро хоһуун дьонугар аналлаах пааматынньыкка үйэтитии сиэринэн, оҕолор уруһуйдаабыт үлэлэринэн ахтан-санаан, бу алаас чулуу уолун Филипп Гаврильевич Охлопков аатын дорҕооннохтук ааттаатыбыт. Андрей Дмитриевич чугас доҕорун Василий Никитич Афанасьев ‒ Аандара хоһооннорун ааҕан махталбытын тиэртибит. Кинигэттэн Андрей Дмитриевиһы спортсмен быһыытынан үгүс ситиһиилэрин билсибиппит, олус үчүгэйдик дуобаты, шахматы оонньуурун сэргээбиппит. Онон Ходороҕо тиийэн Егоров Миша Аркадий Николаевичтыын саахымакка кииристилэр. Мээнэ тылынан ыһыахтаммат убайбыт Аркадий Николаевич, кылгастык “олох бэккэ оонньуур эбит“ диэбитэ мэтээллээҕэр сыаналаах хайҕабыл буолла. “Һуу, хата кыайтарбатым. Уһуннук оонньообута буоллар кыайыан да сөп этэ” – диэн түмүктээтэ. Бүтэһигэр хаһаайкабыт Варвара Николаевна оҕолорго хас биирдиилэригэр саха ынаҕын үүтүн кэһиилээтэ.

Майаҕа сылдьан оройуоннааҕы “Сельхозтехника” холбоһуга 20-с үйэҕэ үлэни-хамнаһы өрө тутан олорбут территориятыгар бастакы трактор пааматынньыгар Геройбут үлэтин ахтан-санаан, махтанан, үйэтитэн ыллыбыт. Онон оҕолорбунуун Андрей Дмитриевич олорбут, үлэлээбит, олох, үлэ дьолун кэргэнинээн Софья Гаврильевналыын билбит сирдэригэр сахалыы сиэринэн алгыстаах алаадьыбытын ууран, аатын ааттаан бэйэбит кыахпытынан Үлэ Геройун үйэтитэн кэллибит. Транспорынан күүс-көмө буолла: оскуолабыт дириэктэрэ Петров Валерий Валерьевич, суоппар Егоров Руслан Николаевич, кэргэним Дмитриев Павел Николаевич. Илдьэ сырыттыбыт 14 оҕону.

Александра Андреевна Дмитриева,
В.Н. Оконешников аатынан Павловскай орто оскуолатын алын кылаас учуутала.